"Hepiniz Aynısınız" Kolaycılığı: Eğitimde Önyargı Duvarları Nasıl Yıkılır?
Yeni bir şehir, yeni bir okul, yepyeni bir başlangıç heyecanı... Çocuğun elinden tutup yeni bir sınıfa adım atarken içimizdeki o sessiz ama kıpır kıpır umudu hepimiz biliriz. Her şeyin temiz bir sayfadan başlayacağına, çocuğun o tahtaya bakıp yeni arkadaşlar edineceğine inancımız tamdır. Peki ya o kapıdan içeri girdiğiniz anda, üzerinize gizli bir buz kitlesi çarparsa? Sınıftaki o tuhaf soğukluğu, öğretmenin bakışlarındaki mesafeli ve peşin hükümlü duvarı fark ettiğinizde ne hissedersiniz?
İşte asıl hikâye tam o an başlar.
Birkaç gün sonra kulağınıza çalınan o gerçekle sarsılırsınız: Sizden önceki yıl, o sınıfta büyük krizler yaşanmıştır. Veli ile öğretmen birbirine küsmüş, iletişim kopmuş, mahkeme kapısına dayanan diyaloglar sınıftaki iklimi zehirlemiştir. Eski gidenlerin bıraktığı o enkaz, ne yazık ki yeni gelen tertemiz bir aileye devredilmiştir.
Daha o çocuğu tanımayan, o ailenin ses tonunu bile duymamış olan öğretmen, geçmişin yorgunluğu ve öfkesiyle kapıyı kapatır: "Bunlar da kesin böyledir."
Geçmişin Faturası Masumlara Kesilemez
İnsan zihni koruma içgüdüsüyle kategorize etmeyi sever. Yaşanmış acı tecrübeler, hayal kırıklıkları ve tükenmişlikler birer kalkan gibidir. Öğretmenler odasında dilden dile dolaşan "sorunlu veli" hikâyeleri, bazen öğretmenlerin gözünde bütün sınıfları ve velileri peşinen şüpheli hale getirir.
Ancak burada atlanan çok büyük bir adalet eksikliği vardır: birey hakkı.
Başka bir şehirden gelen, o okulun dünkü kavgalarından habersiz olan bir anne ile çocuğu, neden geçmişin günah keçisi ilan edilir? Bir önceki yılın velisiyle yaşanan çatışmanın faturası, neden yeni gelen masum bir çocuğun gözlerindeki ışığı söndürmek pahasına kesilir?
Bu, eğitimde kaçtığımız ama yüzleşmek zorunda olduğumuz en büyük kolaycılıktır: toptancılık.
Peşin Hüküm Sınıfta Kaldığında Ne Olur?
Önyargıyla atılan her adım, karşılıklı bir güvensizlik sarmalı yaratır. Öğretmen veliye peşin hükümle yaklaştığında, veli de bu mesafeyi hisseder ve savunmaya geçer. Oysa okul, önyargıların kapının dışında bırakılması gereken kutsal bir sığınaktır. Çocukların akran ilişkilerini öğrendiği, adalet duygusunu ilk deneyimlediği yer olan sınıflarda, yetişkinlerin bu sığ ve toptancı tavırları en çok çocukları yaralar.
Çocuk, öğretmenin gözündeki o gizli önyargıyı hisseder. Hiçbir hata yapmadığı halde suçlu muamelesi görmenin, etiketlenmenin getirdiği o haksızlık duygusuyla siner ya da kabuğuna çekilir.
Duvarları Yıkmak İçin Nereden Başlamalı?
Bu kısır döngüyü kırmak, her iki taraf için de cesaret ister.
Öğretmenler için: Her yeni eğitim yılı, her yeni öğrenci ve veli tertemiz birer sayfadır. Geçmiş yılın tortusunu bugüne taşımak, adil olma erdemine vurulmuş en büyük darbedir. Bireyi tanımadan peşin hüküm vermemek, bir eğitimcinin en temel sorumluluğudur.
Veliler için: Karşıdaki öğretmenin geçmişte yıpratılmış olabileceğini bilmek, bazen o ilk soğukluğa karşı sabırlı bir köprü kurmayı gerektirir. Ancak bu sabır, haksızlığa boyun eğmek değil; zamanla o duvarları hakikatle yıkmaktır.
Unutmayalım ki okul kapısından içeri giren hiçbir çocuk "ikinci el" bir önyargıyı hak etmez. Ne veliler birbirinin kopyasıdır ne de her yeni gelen insan, geçmişin krizini tekrarlamak üzere gelir. Önyargı duvarlarını yıkmak, önce insanı "birey" olarak görebilmekle başlar. Sınıfın havasını değiştirmek istiyorsak, önce o kapıdaki peşin hüküm kilidini açmak zorundayız.
Peki, siz bu hikâyenin neresindesiniz? Geçmişin yaralarıyla yeni gelenlerin önünü tıkayan bir duvar mı örüyorsunuz, yoksa o duvarı yıkacak ilk köprüyü kuran cesur insan mı? Düşüncelerinizi Bize Yazın sayfasından paylaşabilirsiniz.
Bu yazı kişisel gözlemlere ve velilerin paylaştıklarına dayanır; belirli bir okulu, kurumu veya kişiyi hedef almaz.