15 Yaş Altına Sosyal Medya Kapanıyor: Korunan Çocuk mu, Yoksa Yalnız Kalan Aile mi?

Akşam sofrası kurulmuş, çorba soğumaya yüz tutmuş. Herkes masada ama gözler başka yerde: kimimiz telefonda bir haberi kaydırıyor, kimimiz bir fotoğrafa kalp bırakıyor, çocuk ise "bir dakika, bitiyor" diyerek ekranın içinden çıkmıyor. O sofrayı hepimiz biliriz, değil mi?

İşte 10 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan bir yönetmelik, tam o sofraya dokunuyor. Üstelik 1 Kasım 2026'da yürürlüğe girecek.

Asıl soru şu: Bu kapıyı kapatmak çocuğu korur mu, yoksa kapının ardında yalnız kalan aileye mi yük olur?

Resmî Gazete'de Ne Yazıyor?

Yönetmelik, 5651 sayılı Kanun'a dayanıyor ve Siber Güvenlik Başkanlığı'ndan yayımlandı. Türkiye'den erişilebilen, yurt içi veya yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcılarını kapsıyor. Metindeki önemli noktaları sadeleştirerek şöyle özetleyebiliriz:

• Sosyal ağ sağlayıcıları onbeş yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamaz; bu yaş altındaki çocukların hesap açma talepleri reddedilir. (madde 5 ve 6)
• Hesap açılırken yaş doğrulaması zorunlu. Doğrulama e-Devlet Kapısı üzerinden yapılıyor ve üretilen belirteç yalnızca "onbeş yaşını doldurdu mu, onsekiz yaşını doldurdu mu" bilgisini taşıyor; başka kişisel veri içermiyor. (madde 7)
• Onbeş ile onsekiz yaş arasındaki çocuklar için "ayrıştırılmış hizmet" gerekiyor: hesaplar varsayılan olarak gizli, canlı yayın yok, otomatik ve sürekli kaydırma yok, kişiselleştirilmiş ticari reklam yok, takipçi listeleri başkalarına görünmüyor, yalnızca takip edilen hesaplar mesaj gönderebiliyor. (madde 8)
• Anne, baba ve vasiler için ebeveyn kontrol araçları: kullanım süresini izleme ve sınırlama, ücretli işlemlere onay ve harcama limiti, konum paylaşımı kontrolü. Araçlar Türkçe ve kolay bulunabilir olmak zorunda. (madde 9)
• Hesabı askıya alınan veya kapatılan kullanıcılar için ücretsiz bir itiraz mekanizması ve insan incelemesi. Platformlar itiraz sayısını ve kabul oranını yılda bir yayımlayacak. (madde 10)
• Yükümlülükler yerine getirilmezse yaptırımlar 5651 sayılı Kanun hükümlerine göre uygulanacak; önce aykırılık bildiriliyor ve gidermesi için makul süre veriliyor. (madde 11)
• Yönetmelikten önce açılmış ve yaşı doğrulanmamış hesaplar için sağlayıcılar en geç 31 Mart 2027'ye kadar doğrulama yapmak zorunda; onbeş yaşını doldurmadığı anlaşılanların hesapları bilgi verilerek kapatılacak. (geçici madde 1)

Olumlu Bakınca: Geç Kalmış Bir Sorumluluk Paylaşımı

Bir veli olarak şunu söyleyebilirim: Yıllardır çocuğun dijital dünyasını tek başına denetlemeye çalışan aileler için, sorumluluğun bir kısmının nihayet platformlara yüklenmesi anlamlı bir adım.

Yönetmelik yükü yalnızca ailenin omzunda bırakmıyor. Gizlilik ayarlarının varsayılan olarak yüksek olması, canlı yayının ve sonsuz kaydırmanın kapatılması, çocuğa kişiselleştirilmiş reklam gösterilmemesi, yaşın e-Devlet üzerinden ve fazladan kişisel veri verilmeden doğrulanması... Bunların her biri, ebeveynin bugün "şunu kapat, bunu ayarla" diye tek tek uğraştığı şeyler. Ebeveyn kontrol araçlarının Türkçe ve kolay kullanılır olması şartı, teknik bilgisi az olan aileleri de düşünüyor.

Bir de itiraz hakkı var: Yanlışlıkla hesabı kapatılan bir kullanıcı makine kararına değil, insan incelemesine başvurabilecek. Platformların itiraz sayılarını ve kabul oranlarını yılda bir yayımlaması da şeffaflık açısından umut verici. Yeter ki yaşama geçsin.

Eleştirel Bakınca: Cevap Bekleyen Sorular

Bir düzenlemeyi eleştirmek, ona karşı çıkmak demek değildir; soru sormak demektir. Cevabını hâlâ merak ettiğim şeyler şunlar:

• Hangi platformlar kapsamda? Yönetmelik "sosyal ağ sağlayıcı"yı, kullanıcıların metin, görüntü, ses, konum gibi içerikleri oluşturmasına, görüntülemesine veya paylaşmasına imkân sağlayan platformlar diye tanımlıyor. Bu tanım mesajlaşma uygulamalarını, oyun platformlarını, video sitelerini de içine alır mı? Uygulama rehberinin netleştirmesi gerekecek.
• Yaş doğrulama pratikte nasıl işleyecek? Belirteç e-Devlet Kapısı üzerinden üretilecek; ama kimin e-Devlet hesabıyla, çocuğun mu ebeveynin mi? Başkasının kimliğiyle doğrulama girişimleri nasıl önlenecek? Yönetmelik "gerçeğe aykırı beyan ve manipülasyon girişimlerine karşı" sağlam bir altyapı şartı koyuyor (madde 5), ayrıntıyı ise Başkanlığın hazırlayacağı rehbere bırakıyor (madde 12).
• Kapı kapanınca çocuğun merakı da kapanır mı? Yasaklanan şeyin çekiciliği artabilir. Çocuk başka bir pencereden, daha denetimsiz bir mecradan bakmaya başlarsa ne olacak? Bunu ancak zaman ve veri gösterecek.
• Arkadaşları ekranda buluşurken "ben giremiyorum" diyen çocuk nasıl hissedecek? Okulda yaşanabilecek sosyal dışlanmayı kim, nasıl fark edecek?
• Yaptırımlar ne kadar caydırıcı olacak? Platformların uyumunu kim, nasıl denetleyecek ve sonuçlar kamuoyuyla paylaşılacak mı?

Çocuğa Yansıması: Kuralı Devlet Koyunca Evdeki Tartışma Biter mi?

Çocuğa bir kural koyduğumuzda işe yarayan şey genellikle kuralın kendisi değil, gerekçesidir. "Devlet yasakladı" cümlesi bir süre işe yarayabilir; ama çocuk nedenini anlamazsa kuralı aşmanın yolunu arar. Akran ilişkilerinin büyük kısmının ekranda yaşandığı bir çağda, kuralın çocuğu dışarıda bırakıp bırakmayacağını da düşünmeliyiz.

Okul bahçesindeki görünmez savaş üzerine yazarken, çocukların büyüklerin gerilimini nasıl taşıdığını anlatmıştık. Benzer bir gerilim, bu kez ekranların içinde de yaşanabilir: kimin hesabı var, kimin yok, kim dışarıda kaldı?

Çocuğa bir kapıyı kapatmak kolay; o kapıdan neden girmek istediğini anlamak ise ailenin işi.

Veli Olarak Ne Yapabiliriz?

• Önce konuşalım: 1 Kasım'dan önce çocuğumuzla bu düzenlemeyi korkutmadan anlatalım. Neden böyle bir adım atıldığını birlikte düşünelim.
• Hesapları birlikte gözden geçirelim: Yönetmelik, mevcut hesaplar için 31 Mart 2027'ye kadar doğrulama öngörüyor. Çocuğumuzun hangi platformlarda hesabı olduğunu bilmek, süreç başladığında sürprizlerle karşılaşmamızı önler.
• Onbeş-onsekiz yaş için araçları öğrenelim: Platformlar ebeveyn kontrol araçlarını sunmak zorunda olacak. Kullanım süresi, harcama limiti ve konum paylaşımı ayarlarının nerede olduğunu öğrenmek bize düşüyor. Araçlar duyurulunca platformların kendi sayfalarına ve resmî duyurulara bakalım.
• Kendi ekranımıza da bakalım: Çocuklar söylediğimizi değil, yaptığımızı örnek alır. Akşam sofrasındaki telefonumuz, bu kuralın en güçlü ya da en zayıf dersidir.
• Okulla konuşalım: Rehberlik servisleri ve sınıf öğretmenleri, çocukların dijital hayatındaki değişimi çoğu zaman ilk görenlerdir. Veli-okul iletişimini bu konuda da açık tutalım.

Son Söz: Sizce Bu Kapı Doğru Yerde mi Kapanıyor?

Bu yönetmelik çocukları korumak isteyen bir niyetle yazılmış görünüyor. Ama bir düzenlemenin başarısı niyetinden değil, uygulamasından anlaşılır. Çocuğunuz onbeş yaşından küçükse ve bir hesabı varsa, bu yönetmelik evinizde neyi değiştirecek? Onbeş-onsekiz yaş arasındaysa, ayrıştırılmış hizmet size yeterli güveni veriyor mu? Bir öğretmen olarak sınıfta neler gözlemliyorsunuz? Bir öğrenci olarak siz ne düşünüyorsunuz?

Sizin sesiniz bu yazıdan daha önemli. Düşüncelerinizi, deneyimlerinizi ya da sormak istediklerinizi Bize Yazın sayfasından gönderin; veli, öğretmen ya da öğrenci gözünden, uygun bulduklarımızı bu sitede birlikte yayınlayalım.

Bu yazı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik metnine ve yazarın kişisel görüşlerine dayanır; hukuki tavsiye değildir. Okul Kapısı resmî bir kurum sitesi değildir.