Okul Kantininde "Beslenme Skoru" Dönemi: Sağlıklı Çocuk İçin Doğru Adım mı, Yeni Bir Etiket Karmaşası mı?

Teneffüs zili çalar, koridorlar bir anda çocuk sesiyle dolar. Kantin kuyruğunda herkesin elinde bozuk para, aklında "bugün ne alsam" sorusu vardır. Biz veliler ise o kuyruğun dışında, tek bir soruyla baş başayızdır: Çocuğum orada ne yiyor?

10 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan bir tebliğ, bu sorunun cevabını etiketlerde aramaya davet ediyor: Okul gıdalarına "Beslenme Skoru" geliyor.

Soru şu: Bir harf, çocuğumuzun tabağına ne kadar girebilir?

Tebliğ Ne Diyor?

• Beslenme Skoru tebliğe bir tanım olarak giriyor: gıdanın enerji, besin ögeleri ve diğer bileşenlerin miktarı ile üretim süreçleri dikkate alınarak, Sağlık Bakanlığı'nın belirlediği yöntem ve kriterlere göre hesaplanan ve gıdanın beslenme profilini renk ve harflerle etiket üzerinde gösteren değerlendirme sistemi. (madde 3)
• Tebliğin ilk iki maddesine "okul gıdası logosuna" ibaresinden sonra "veya Beslenme Skoruna" ibaresi eklendi. Etiketin temel görüş alanında "A", "B" veya "C" skoru yer alabiliyor. (madde 1, 2 ve 4)
• Skor ve onay kriterlerini Sağlık Bakanlığı belirleyecek, ilgili bakanlıklara resmî yazıyla iletecek; kriterler bakanlıkların internet sayfalarında yayımlanacak. (madde 4, yedinci fıkra)
• Okul gıdası onayı iptal edilen gıdalar ile "A", "B" veya "C" skoruna sahip olsa dahi Sağlık Bakanlığı'nca satışa uygun bulunmayan gıdalar; Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı resmî ve özel okullardaki kantin, kafeterya, yemekhane, büfe, çay ocağı gibi işletmelerde satılamaz ve tüketime sunulamaz. (madde 4, dokuzuncu fıkra)
• Onaylı bir okul gıdasının üretimine veya ithalatına son verilirse ya da onay sahibi işletme devredilir veya kapatılırsa, ürünün okul gıdası onayı iptal ediliyor. (madde 6)
• Tebliğ yayım tarihinde, 10 Ekim 2026'da yürürlüğe girdi. Geçici maddede dokuzuncu fıkra hükümleri için 13/9/2027 tarihi yer alıyor. (madde 8 ve 10)

Olumlu Bakınca: Etiketin Dili Herkes İçin Anlaşılır Olabilir

Çocuğunun beslenmesini önemseyen her veli, ambalajın arkasındaki küçük puntolu içindekiler listesinde bir kez kaybolmuştur. "Enerji, tuz, şeker, doymuş yağ" tablosunu okumak herkesin işi değil. Renkli bir harf, en azından hızlı bir fikir verebilir. Bunun, kantinde ne satıldığını sorgulamayı kolaylaştırması umut verici.

Üstelik "bir ürün okul gıdası olarak onaylandı" demek, ürünün sonsuza dek öyle kalacağı anlamına gelmiyor: Onay iptal edilebiliyor, iptal edilen ürün kantinde satılamıyor. Sürekli denetim fikrinin tebliğe girmiş olması da önemli.

Eleştirel Bakınca: Harfin Arkasındaki Sorular

Tek harfle bir gıdayı değerlendirmek kolaylık sağlar ama her kolaylık bir sadeleştirmedir. Merak ettiğim şeyler şunlar:

• Kriterler nerede ve ne zaman yayımlanacak? Tebliğ yöntem ve kriterleri Sağlık Bakanlığı'na bırakıyor. Veli, kantinci ve okul yönetimi bu kriterlere hangi tarihte ulaşacak? Kriterler yayımlanmadan skorun anlamı tartışmaya açık.
• "Satışa uygun olmayan" gıdaları kim, hangi ölçütle belirleyecek? Bu liste şeffaf mı olacak, veliler ulaşabilecek mi?
• Kantinci esnafı için maliyet ne olacak? Küçük okulların kantinleri yeni etiket ve onay düzenine nasıl uyum sağlayacak? Geçiş süresinin uzun tutulması buna mı işaret ediyor?
• Denetim kimde olacak ve sonuçlar velilerle paylaşılacak mı? Bir kantinde uygunsuz bir ürün satıldığında veli kime, nereye başvuracak?
• Evden gelen beslenme çantası bu düzenin dışında kalıyor. Tebliğ okulların bünyesindeki işletmeleri kapsıyor. Çocuğun beslenme alışkanlığı kantinde mi, evde mi, yoksa okul çıkışındaki büfede mi şekilleniyor?

Çocuğa Yansıması: "C" Alan Çocuk Utanır mı?

Bir ürüne harf vermek kolay; peki çocuk o harfi kendine mal etmeye başlarsa? "Bugün C yedim, kötü bir çocuğum" gibi bir düşünce tehlikeli bir kısa yoldur. Beslenme ahlak değil, alışkanlık işidir. Bence harf, çocuk için bir yasak listesi değil, bir merak kapısı olmalı: "Bu neden C aldı?" diye sorabilen bir çocuk, hepimiz için en iyi sonuçtur.

Harfler çocuğu yargılamak için değil, tabağını anlamak için olmalı.

Veli Olarak Ne Yapabiliriz?

• Kriterleri takip edelim: Sağlık Bakanlığı'nın belirleyeceği skor ve onay kriterleri bakanlıkların internet sayfalarında yayımlanacak. Yayımlandığında okuyalım, okul-aile birliğiyle paylaşalım.
• Kantin listesini soralım: Okul-aile birliği toplantılarında kantinde satılan ürünleri ve etiketlerini merak etmek hakkımız.
• Çocukla birlikte etiket okuyalım: Marketten alışveriş yaparken harfli etiketlere birlikte bakıp "neden" diye konuşmak, kantindeki seçimleri de değiştirir.
• Harfi ceza aracı yapmayalım: "Bunu yeme" yerine "bunu neden sık yemeyelim" diye konuşalım.
• Kantin fiyatlarına da bakalım: Sağlıklı seçeneklerin herkes için ulaşılabilir olup olmadığı, bu düzenlemenin adaletini ölçer.

Son Söz: Kantin Kuyruğunda Sizin Gördükleriniz

Düzenlemenin yönü olumlu: çocuklar için daha sağlıklı bir okul ortamı. Ama bir düzenlemenin gücü uygulamasında ölçülür. Okulunuzun kantininde bugün ne satılıyor? Çocuğunuz kantinden ne alıp geliyor? Kantinci ya da okul yöneticisiyseniz bu düzenleme size ne getiriyor? Okul-aile birliğindeyseniz süreci nasıl yönetmeyi düşünüyorsunuz?

Gözlemlerinizi, sorularınızı ve önerilerinizi Bize Yazın sayfasından bizimle paylaşabilirsiniz. Velinin, öğretmenin, kantincinin ve öğrencinin sesi bu sitede yer almalı.

Bu yazı Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğ metnine ve yazarın kişisel görüşlerine dayanır; hukuki tavsiye değildir. Okul Kapısı resmî bir kurum sitesi değildir.